• Mirësevini tek Forumi Virtual

    Nëse ju shfaqet ky mesazh do të thotë se ju nuk jeni regjistruar akoma. Edhe pse nuk jeni regjistruar ju arrini të shihni pjesën me të madhe të seksioneve dhe diksutimeve të forumit, por akoma nuk gëzoni të drejten për të marrë pjesë në to dhe në avantazhet e të qënurit anëtar i këtij komuniteti.

    Regjistrimi është plotësisht falas në komunitetin tonë, pasi të regjistrohesh do të gëzosh shumë të drejta si të japesh mendimin tënd në një diskutim, të hapësh një diksutim tëndin, të komunikosh me anëtarët e tjerë të komunitetit në mënyrë private, të marësh pjesë dhe të votosh në konkursin e poezisë dhe të fotografisë dhe shumë opsione të tjera... duke përdorur mënyrën më të thjeshtë dhe të sigurtë për tu rregjistruar
    GOOGLE Microsoft Yahoo

    Për cdo problem mos hezitoni të na " KONTAKTONI ".

O e bukura more

Nostra_22

Anëtar i Nderuar
Historia e një kenge shqiptare 600-vjecare

Kjo kenge mergimi, kaq e njohur dhe e dashur jo vetem per arbereshet, por edhe per arvanitet e Greqise dhe shqiptaret e te gjitha trevave, permban ne vetvete pothuajse gjithe sekretin historik te krijimit te fshatrave te arberesheve te Italise.

Por shume pak e dine se kujt i kushtohet... !

MORE ! - është një pasthirrme... ?, është një vajze e bukur... ? - JO!

MORE, - është Peloponezi i sotem i Greqise! një treve e madhe te ciles greket i kane ndryshuar emrin nga MORE ne PELOPONEZ, dhe kenga "O E BUKURA MORE", memorizon kujtesen dhe mallin e një atdheu te humbur, është një toponim i ketij vendi nga ku u larguan shumica e arberesheve te sotem te Italise.

Kjo është ndoshta kenga me e vjeter shqiptare qe mbetet e gjalle akoma edhe ne ditet tona e qe vjen te na rrefej nostalgjine e madhe, por dhe sekretin historik te krijimit te komunitetit arberesh te Italise.

I vetmi dokument i kesaj kenge per here te pare është materiali qe gjendet ne librin e shkruar nga filo.logu arberesh Dhimiter Kamarda (1821-1882), ne vitin 1866. Ne kete liber është publikuar per here te pare teksti i kesaj kenge i shkruar ne shqip, por me alfabet grek.

Teksti burimor-popullor me ritem tresh i vetmi version dhe tekst origjinal i kenges "O E BUKURA MORE", por nuk dihet se kush arberesh i kendoi per here te pare keto vargje kaq te thjeshta por qe mbeten gjalle dhe kendohen po me te njejten dhimbje edhe sot. Botim i ketij libri u realizua ne Itali ne vitin 1866 nga shtepia botuese "F.Albergueti E.C.". Ai mban si titull: "Appendice al Saggio di Grammatologia Comprata Sulla Lingua Albanese", pergatitur me shume kujdes nga fil.ologu arberesh Dhimiter Kamarda (1821-1882).



LARGIMI

Por si dhe pse u larguan arbereshet e sotem nga trojet e tyre, nga Moreja (Peloponezi sot), dhe nga Arberia (Shqiperia sot), si u krijuan katundet arbereshe ne Italine e Jugut?

Me renien dhe pushtimin e Koronit (1534), kala qe ndodhet edhe sot e kesaj dite ne More (Peloponezi i sotem ne Greqi), perandori Karli i Trete, i dha urdher Kapitenit Andrea Doria te marri greke dhe arvanit-arberor nga Moreja, dhe t'i coje ata ne Italine e Jugut. Kjo perben ne te vertete fillimin e krijimit e fshatrave arbereshe, por edhe greqishtfoles te Italise se Jugut. Ne keto momente te shpernguljes se tyre, arbereshet kenduan ndoshta per here te pare kengen "O E BUKURA MORE" me mall dhe vajtim.

Shqiptaret e pare qe vinin nga Arberia - Shqiperia sot - u vendosen ne Kalabri dhe ne Sicili, pas fteses se mbretit Alfonso i Trete te Aragones, behet fjale per luftetare shqiptare, te cilet u vendosen perfundimisht dhe me familjet e tyre ne Kalabri dhe Sicili per te ndihmuar perforcimin luftarak te Mbretit Alfonso ne perpjekjen e tij per te mbytur revoltat dhe levizjet e Andegavnonit kundra tij. Pra, krijimi i ketyre fshatrave kishte karakter ushtarak.



SKENDERBEU

Ne vitin 1461, vete Gjergj Kastriot Skenderbeu Kryezot dhe i plotfuqishem i Arberise (Shqiperia sot), me një truproje te madhe dhe te forte luftetaresh shqiptare, do te luftonte ne perkrahje te Ferdinandit, djalit te mbretit Alfonso kunder Andegavnonit te Italise se jugut dhe princit te Tarontos, dhe per kete ndihme dhe perkrahje ushtarake si shperblim atij iu dhuruan dy feude ne Pulia te Italise. Kjo popullate e pasuroi dhe populloi pjesen e shkretuar te kesaj zone dhe njekohesisht e rrethoi ushtarakisht, duke krijuar keshtu një pjese territoriale te mbrojtur.

Pak para vdekjes se Skenderbeut (1467), por kryesisht mbas vdekjes se tij (1468) dhe renies e pushtimit te Krujes nga Turqit (1478), një turme e madhe shqiptaresh dhe ne kushte dramatike do te largoheshin per ne Itali dhe do te vendoseshin ne fshatrat tashme te ngritur shqiptare, duke krijuar njekohesisht dhe fshatra te reja.

Te tjere shqiptare u vendosen ne Italine e Jugut me urdhrin dhe bekimin e Skenderbeut, si dhe djalit te Joanit ne dy feudet e Pulias, qe i pati dhuruar Ferdinando ne Galatina (1845). një pjese tjeter shqiptaresh ndoqen nga pas Irini Kastriotin, e cila u martua me princin Bisingano ne Kalabri. Numri i kesaj popullate duhet te kete qene shume i madh, pasi krijoji një zone perfundimtare me një fizionomi te veten gjuhesore, kulturore dhe tradicionale, duke krijuar keshtu fshatrat e sotem arberesh te Italise.

Shqiptaret katolik te ardhur nga Shqiperia e Veriut, qe u vendosen ne Italine e Jugut, u pershtaten shpejt me gjuhen, kulturen dhe fene e vendasve italiane, ndersa shqiptaret qe kishin shkuar nga Shqiperia e Jugut dhe arvanitet-arberore te Morese qe nuk ishin katolik, por ortodoks, pavaresisht nga kundershtimet dhe imponimet e peshkopeve vendas italian, ruajten te vecantat e kultures dhe te zakoneve te tyre dhe fene e ritualin ortodoks bizantin, dallim i cili duket akoma edhe sot e kesaj dite. Duke bere qe besimi fetar ortodoks bizantin t'i dalloje ata nga vendasit.



GJUHA

Gjuha e shumices se Arberesheve te Italise ka shume ngjyrime dialektike, por si baze ka dialektin toske, qe flitet ne Shqiperine e Jugut dhe me te njejten ngjashmeri te gjuhes qe flasin arvanitet-arberore te Greqise. Prezenca e fjaleve greke është e pranishme dhe kjo ndodh per kohen e madhe te bashkejeteses se tyre me greket gjate perandorise bizantine. Shume prej kengeve arbereshe perputhen me Moren, dhe shume toponime te tjera ne keto zona sikurse Koroni, Nafplio, Korintho... etj.

Sot koha dhe ndryshimet kane bere te vetat dhe ne menyre te pashmangshme hapa te medhenj, por nuk kane mundur te zhdukin apo pluhurosin kete te vecante qe ka ky minoritet shqiptaresh arberesh, me gjuhen, traditat, kulturen, zakonet, legjendat e tyre, duke perbere keshtu tashme një pasuri dhe turizem laografik per keto zona.







"O E BUKURA MORE"



'O e bukura More



ce kur te lje (lasce)



me nigje te pe



atje kam une zotin-tate



atje kam u memem time



atje kam u tim vella



'O e bukura More



ce kur te lje (lasce)



me nigje te pe.



Mbi 52 fshatra jane te regjistruara dhe te njohura institucionalisht nga shteti italian si minoritet shqiptar dhe dygjuhesh. Emrat e ketyre fshatrave sipas vendndodhjes jane:



NE KALABRI:

Firmoza

Dandalli

Garrafa

Karfici

Kasternexhi

Kejverici

Qana

Civeti

Purcilli

Fallkunara

Farneta

Ferma

Frasnita (fshati arberesh ku jeton studiuesi dhe patrioti i madh Antonio Belushi)

Ungra

Puheriu



NE BAZILIKATE:

Barilli

Zhura

Mashqiti

Shen Konstandini

Shen Pali



NE MOLISE:

Kembarini

Munxhufuni

Porkanuni

Ruri



NE PULJA:

Kazallveqi

Qefti

Shen Marcani



NE SICILI:

Kuntisa

Hora e Arberesheve

Sendastina



NE KAMPANJA:

Katundi



NE KALABRI:

Maqi (katundi i De Rades)

Marcidhza

Allimarri

Pllateni

Shen Vasili

Shen Benedhiti

Strigari (fshati i poetit te madh arberesh Zef Serembe)

Shen Mitri (qendra me e madhe kulturore e arberesheve, ku zhvillohet cdo vit festivali i kenges arbereshe)

Mbuzati

Shen Mertiri

Shen Kolli

Picilia

Shen Sofia

Spixana

Vakarici

Xingarona

Vina



SHQETESIMI

Gjuha e vjeter, c'do te behet?

Problematika qe ngrihet ne ditet e sotme është nese arbereshet duhet te ruajne te folmen e tyre te vjeter apo një pershtatje me rikodimin e shqipes se sotme? Si, dhe kush mund te ndihmoje per mbrojtjen e ketyre vlerave dhe ketij thesari te pazevendesueshem me origjine dhe rrenje shqiptare. Sepse keto zona, edhe pse gjenden ne bashkejetesen e një vendi qe ndodhet brenda komunitetit evropian, sikurse është Italia, vazhdojne te mbeten me te varfrat e Italise. Per me teper, investimet nga shteti italian per mbrojtjen e ketij thesari laografik jane te paperfillshme.

Koha Jone

 

Hostel

Anëtar i Nderuar
Titulli: O e bukura more !

Goxha histori paska kjo kenge.Kur te filloj shkolla do pyes një profesor ne shkollem time është arbesh te shoh se cdo me thote ai.
 

Lela_Dr

Donatorë
Titulli: O e bukura more !

Une kam rastisur me disa Italian me origjine Marcheggiane...qe flisnin gjuhen arbereshe..(me një fjale dialekti i tyre) është gjuha shqipe...
Sigurisht nuk është shqipja e paster qe flasim sot....por shumicen e fjaleve i kishin shqiptare.

Une u emozionova aq mase...sepse fillova duke folur shqip me keto italianet (ne moshe) dhe femijet e tyre qe na shikonin me habi.
Por duke pare realitetin keto dialekte po humbasin dita dites....sepse rinia nuk i meson me. Pleqte i flasin akoma ne shtepi...por femijet dhe niperit nuk i perdorin pothuajse fare.

Ne Sicili akoma ruhen traditat e vjetra dhe shpresoj qe edhe rinia ti trashegoje ne te ardhmen.
 

BeniT

Donatorë
Titulli: O e bukura more !

Une kam pasur një profesoreshe ketu nga Kalabria nuk po me kujtohet momentalisht fshati.. qe fliste Shqip shume mire .por normalisht me dialekt, por kuptohej shume mire ..
Ajo te jatin e kishte Italian dhe nenen Arbereshe..
Dhe me tha qe perhere me nenen time flas Shqip , sepse deri para dy vitesh e nenen e kishte gjalle.
Dhe kur me tha ne fillim nuk ja vura shume mendjen , sepse mendova qe ka harruar edhe Italishten dhe jo me qe te me shkonte ne mend qe fliste dhe shqip mqns kishte ardhur 3 vjece ketu dhe pas një kohe prinderit ishin kthyer ne Itali. por kjo shkonte dhe i takonte cdo vit. Flet shume paster Italishten dhe shqipen shume mire .. Dhe ju be qejfi shume kur e mori vesh qe jam Shqiptar, qe nga emri e kuptoj origjinen time. dhe me pyeti per siguri ..
Dhe ne dialog e siper me tha ..' Une di Shqip. Jashte po bie shume shiu.
U habita dhe i fola ne italisht ,
Me tha " Fol Shqip , se une te kuptoj shume mire "
Dhe sa here donte te me thonte ndonje gje qe mos te kuptonin te tjeret nuk ma thonte as Italisht por ne Shqip . sepse kishte frike se mos kuptonin Latinet ..


Ne fakt kete " O e Bukura More " mendoja qe kenga donte te thonte " O e Bukura Shqiperi More"
Dmthn me fjalen Bukura krahasonte Shqiperine..
 

alfonci

Veri investigatio
Titulli: O e bukura more

Interesante, nuk e kisha ditur qe More ka qene vertete Peleponezi i sotem.

Vertete emocionuese me plot histori, domethenje dhe qe deshmon me një gjuhe te vecante kulturen, historine, vuajtjen dhe perpjekjen e shqipetareve per liri dhe sovranitet kjo kenge.
 

Imp4cT

Why So Serious?!
Kjo kenge e trasheguar prej shekujsh nga arbereshet e italise qe me krenari pranojne rrenjet e tyre shqipetare është pergjigja me e mire per greket qe shpesh here jane munduar ti quajne Arvanitet si shqipfoles por qe nuk jane shqipetare.
Arbereshet kete kenge jane kane kenduar Peleponezit pergjate rruges drejte Italise pas pushtimit nga perqndoria osmane.
Arbereshet e Italise dhe Arvanitet ne Greqi jane e njejta gje.
 

Drejtori

Shkapallatauuuu....✌️✌️✌️
Po kane një ndryshim, Arbereshet jane krenare per rrenjet e tyre kurse Arvanitet gjejne lloj soj shpikjesh per ti mbuluar gjurmet e prejardhjes... Kuptohet jo te gjithe.
 

Imp4cT

Why So Serious?!
Sepse Arvanitet kane qene gjithmone ne trysni, qe pas pavarsise ne 1821 greqia ka punuar fort nepermjet kishes ne kete drejtim, pasoja te renda per ke nuk bindej e lavazh truri per te tjeret. Shume nga arvanitet qe moren pjese ne luften e clirimit te greqise u vrane me pas sepse nuk ju binden politikave asimiluese. Shqipetaret muslimane i quanin "TurkAlvano" duke tentuar te bindin masat qe ishin te keqij e ata qe i kishin vrare e pushtuar. Politikat asimiluese te greqise kane qene dhe vazhdojne te jene shume te egra.
Aristidh Kola, arvanitas i cili la pas shume material dhe tentoj ti hapte syte arvanitasve atje u helmua.
Sot e kesaj dite nuk lejojne asnje germim arkeologjik ne greqi se kane frike se u del historia fake qe kane ndertuar ne gjithe kete kohe.
As kamerat per reportazhe nuk i lejojne, jo me kot Marin Mema është shpallur non grata atje.
 

Drejtori

Shkapallatauuuu....✌️✌️✌️
E ke gabim, shume arvanitas kane qene dhe jane ne pushtet ne Greqi, por do jete me e pranueshme ta themi shumica kane dashur ta harrojne origjinen.
 

Imp4cT

Why So Serious?!
Jane ne minorance edhe nese kane një fare pushteti, ndoshta u tremben pasojave. Ka shume qe edhe kane folur e kane pranuar me krenari rrenjet.
 

Drejtori

Shkapallatauuuu....✌️✌️✌️
Po e vertete qe kohet e fundit ka një reagim, por sa per minorance nuk mund ta them, nuk e mbaj mend se ku e kam lexuar, por mendohet qe jane rreth 4 milion arvanitas ne gjithe Greqine.
 

Imp4cT

Why So Serious?!
Pas clirimit se greqise flitej se rreth 50% ishin arvanitas, shume prej tyre me pas jane perdorur ne shkembimin e popullsise midis tyre dhe turqise, stambolli ( kostandinopoli) ka qene toke greke e ata banore atje jane shkemby me arvanitasit te cilet prej fese i quanin turq. Jo me kot sot flitet se ne Turqi ka rreth 6 milion shqipetare.
 

Drejtori

Shkapallatauuuu....✌️✌️✌️
Pjesa me e madhe e popullsise Shqiptare ne Turqe e ka prejardhjen nga Kosova dhe Maqedonia, shume pak u shperngulen nga Greqia.
Largimi i i madh ka ndodhur gjate luftes se dyte boterore nga reprezaljet e Zerves.
 

Frank

Kansas City Shuffle.
Arbereshet e pranojne me krenari origjinen e tyre por edhe prej politikave mbeshtetese te shtetit Italian ndaj kultures dhe traditave te tyre.
Duhet thene qe Italia qe pas luftes se 2 boterore qe kapitulloi ne Shqiperi s'ka pasur me interes dhe as ka marre ndonje "cope" nga harta e Shqiperise etnike sikunder ka bere Greqia me jugun e Shqiperise.
Arvanitasit e pertej kufirit jane tere kohes nen presion, ne shume dokumentare (filmime) qe tentojne te hedhin drite mbi rrenjet tona duket qarte se ata sapo marrin vesh qe jane gazetare Shqipetare fshihen.
Megjithate shume faje kane edhe Shqiptaret qe kane pranuar per te "sundohen" edhe ne kohet e sotme per një pasaporte apo per një shume te caktuar te hollash mujore.
Siç e kam thene e sterthene, ekonomia e dobet është ajo qe na ka demtuar historikisht.
 

Imp4cT

Why So Serious?!
Shkembimi ka filluar shume me heret, qe pas traktatit te Lozanes e vetem per ate periudhe flitet per mbi 600 mije shqipetare autokton ne greqi te larguar drejte turqise.
Shqipetaret e maqedonise dhe ks jane histori tjeter, është e vertete qe dhe nga atje jane larguar shume drejt turqise, sidomos nga maqedonia.
 
Top